Επιλογές


Μνημόσυνο πεσόντων 2015

Γιορτάζουν σήμερα

Αναβολή εκδρομής

Η ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΓΙΑ ΤΙΣ 18/11/2018 ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ ΜΑΣ ΑΝΑΒΑΛΛΕΤΑΙ, ΛΟΓΩ ΜΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ (Δ.Σ. ΠΡΟΣΦ. ΣΩΜ. Η ΚΟΝΤΕΑ) ...

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΑΓΙΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΚΟΝΤΕΑΣ

Η σημερινή εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους κτίστηκε πάνω από δύο παλαιότερες εκκλησίες. Όταν οι Τούρκοι κατέκτησαν την Κύπρο και έγιναν ιδιοκτήτες της έπαυλης και της μεγάλης περιουσίας που ήταν γύρω από την έπαυλη, την πώλησαν στην αρχιεπισκοπή. Οι νέοι ιδιοκτήτες εγκατέστησαν εκεί μοναχούς οι οποίοι, έπρεπε να έχουν εκκλησία για τα θρησκευτικά τους καθήκοντα. Πότε ακριβώς έκτισαν την πρώτη εκκλησία είναι άγνωστο. Κτίστηκε μια πολύ μικρή εκκλησία για τις ανάγκες των μοναχών. Μέχρι το 1821 όταν έγιναν οι σφαγές της 9ης Ιουλίου, οι μοναχοί ήταν εκεί. Το μετόχι της Κοντέας δημεύτηκε και περιήλθε στα χέρια των Τούρκων.  Δεν πέρασε πολύς καιρός και οι Τούρκοι το πώλησαν και πάλι στην αρχιεπισκοπή. Αρχιεπίσκοπος μετά τον απαγχονισθέντα Κυπριανό ήταν ο Ιωακείμ ο Γ΄. Ο Ιωακείμ, άγνωστο γιατί, το πώλησε στη ματάμ Λουΐζα Λαπιέρ. Ο άντρας της Λουΐζας, Τζιώρτζ Λαπιέρ, κατοικούσε στη Λάρνακα και ήταν δραγομάνος (διερμηνέας) του προξενείου της Γαλλίας. Όταν εγκαταστάθηκαν εκεί οι Φράγκοι το 1823, άρχισαν να επεκτείνουν και την περιουσία και τις επιχειρήσεις.  Λέγεται ότι ο Τζιώρτζ  Λαπιέρ ήταν φίλος του Τούρκου διοικητή της Κύπρου κι έτσι έγινε ιδιοκτήτης μεγάλων εκτάσεων γης, που όπως έλεγαν «ώσπου εθώρεν ήταν δικά του». Κατείχε φιρμάνι από τον Σουλτάνο της Κωνσταντινούπολης, το οποίο έλεγε ότι όποιος πατούσε το χώμα του αποκτούσε άσυλο και δεν τον έπιανε ο νόμος του Τούρκου Διοικητή της Κύπρου. Δηλαδή ήταν «κράτος εν κράτει». Για να δουλέψουν τη γη χρειαζόντουσαν πολλά χέρια. ΄Ετσι άρχισε η έπαυλη να παίρνει όψη χωριού. Από όλα τα μέρη της Κύπρου: Πάφο, Καρπάσι, Μεσαρκά, εγκαταστάθηκαν στην Κοντέα, στην αρχή γύρω από το μετόχι, ύστερα δε μέχρι ένα χιλιόμετρο στα βόρεια και ανατολικά της έπαυλης. Μπροστά σ’ αυτήν την ανάπτυξη του πληθυσμού, η μικρή εκκλησία αδυνατούσε να ικανοποιήσει τις θρησκευτικές ανάγκες της κοινότητας. Τότε απoφασίστηκε να κτιστεί μεγαλύτερη εκκλησία. Αυτό και έγινε, αφού κατεδαφίστηκε η μικρή, που όπως έλεγαν οι γεροντότεροι ήταν ένα “μακρυνάρι”. Η νέα εκκλησία ήταν πολύ μεγαλύτερη της πρώτης και πολύ στερεά. Τα εγκαίνιά της έγιναν από τον Αρχιεπίσκοπο Σωφρόνιο το έτος 1876. Δεν πέρασαν πολλά χρόνια και πάλι η εκκλησία “η μεγάλη” δεν ήταν ικανή να ικανοποιήσει τις θρησκευτικές ανάγκες του χωριού, που αυξάνονταν αλματωδώς.

Άρχισαν οι σκέψεις και συσκέψεις να κτιστεί άλλη εκκλησία μεγαλύτερη. Αποφασίστηκε να κτιστεί, αλλά που; Εκεί διχάστηκαν οι γνώμες. Η πάνω γειτονιά που ήταν κοντά στην εκκλησία ήθελε να κτιστεί εκεί που ήταν η άλλη. Η κάτω γειτονιά, με αρχηγό τον Παπακωνσταντή, ήθελε να κτιστεί στο κέντρο του χωριού. Ο Παπάκωνσταντης είχε ένα μεγάλο οικόπεδο (εκεί κτίστηκαν το 1968 τα Εθνικόφρονα Σωματεία) και θα το δώριζε να κτιστεί εκεί για να ευκολύνεται όλο το χωριό. ΄Υστερα από τις συζητήσεις υπερίσχυσε η γνώμη της πάνω γειτονιάς, για να μη μετακινηθεί ο Άγιος από τον τόπο του. Τότε γεννήθηκε άλλο πρόβλημα. Δεν υπήρχε αρκετός χώρος για να χωρέσει και άλλη μεγαλύτερη εκκλησία. Αποφασίστηκε και πάλι να χαλαστεί η εκκλησία που κτίσθηκε πριν 24 περίπου χρόνια, αλλά πού θα γινόταν λειτουργία; Τελικά αποφασίστηκε να μείνει η παλιά εκκλησία εκεί για να γίνεται η λειτουργία και η νέα να κτιστεί από πάνω της. Όταν άρχισε η ανέγερση της τρίτης εκκλησίας και μαθεύτηκε στα γύρω χωριά μέχρι την Αθηαίνου, Άσσια, Βατυλή και προ πάντων τη Λύση, προθυμοποιήθηκαν όλοι να συνδράμουν με κάθε τρόπο. ΄Οσοι είχαν αμάξια, κυρίως βοδάμαξα, τέθηκαν σε συναγερμό για χάρη του Αγίου Χαραλάμπους, που ήταν ο πιο αγαπητός άγιος, γιατί ήταν ο μοναδικός στην επαρχία. Το πανηγύρι του αγίου θεωρείτο η πιο μεγάλη θρησκευτική γιορτή της περιοχής. ΄Ολοι λοιπόν οι έχοντες “ζευκαρόβουα” και αμάξια, βέβαια, τα διέθεσαν για να μεταφέρουν πέτρες και άλλα υλικά για να κτιστεί μια μεγάλη εκκλησία προς δόξαν του Ιερομάρτυρα Χαραλάμπους! Τις πέτρες τις μετέφεραν από την Ορόκλινη. ΄Ηταν μια δύσκολη διαδρομή. Είχαν να περάσουν από το πογάζι της Πύλας (μεγάλο και απότομο ανήφορο), που ήταν πολύ επικίνδυνο για τα βοδάμαξα. Η χάρις του Αγίου βοήθησε και κτίστηκε. Βέβαια, και με τη συνδρομή των χωριανών, που οι έχοντες βοήθησαν οικονομικά και οι φτωχοί με εθελοντική εργασία. Η νέα εκκλησία τελείωσε τα πρώτα χρόνια του 1900, μια χρονολογία που ήταν γραμμένη στη μετώπη της εξώθυρας. Άλλοι ΄λένε πως έγραφε 1901, άλλοι 1906 και άλλοι όχι πριν το 1910. Μέσα στην εκκλησία υπάρχει ακριβώς πάνω από την αριστερή χοροστασία, μαρμάρινη πλάκα που γράφει ότι η εκκλησία εγκαινιάστηκε από τον Αρχιεπίσκοπο Σωφρόνιο το 1876. Εδώ είναι φανερό ότι η χρονολογία αυτή είναι της προηγούμενης εκκλησίας και όταν κτίστηκε η νέα θεωρήθηκε περιττό να γίνουν ξανά εγκαίνια. Η αρχιτεκτονική που είναι κτισμένη η εκκλησία είναι αποικιακού ρυθμού, γιατί συνέπεσε με την άφιξη των Άγγλων στο νησί οι οποίοι εισήγαγαν αυτόν τον αρχιτεκτονικό ρυθμό από τα τέλη του 19ου αιώνα. Είναι μονόκλιτη βασιλική με οξυκόρυφες καμάρες και σταυροθόλια. (Από το βιβλίο του Δομετίου μοναχού «Η Σταυρωμένη Άγια Νήσος»).

Άξια λόγου ήταν η εικόνα του Αγίου Χαραλάμπους, που ήταν επίχρυση. Επίσης η αγία τράπεζα η οποία ήταν από πεντελικό μάρμαρο όπως και οι τέσσερις κολώνες που παρίσταναν αγγέλους. Ήταν έργο του μάστρε - Γιακουμή, κατ΄ ακρίβεια των μαθητών του, που ξεχώρισε τέσσερις και τους ανέθεσε την κατασκευή τους. Tο καλύτερο, έλεγαν, ήταν του μάστρε - Παυλή. Μεγάλης αξίας ήταν μια εικόνα της Παναγίας που βρισκόταν στη μέση οριζόντια σειρά του εικονοστασίου, στη δεύτερη ή τρίτη σειρά των μικρών εικόνων, στην αριστερά πτέρυγα. Στον γύρο της είχε άνθη που κυριαρχούσαν τα τριαντάφυλλα. Ένας ξένος τεχνοκρίτης μας δήλωσε ότι είναι μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας, και αξίζει πολλά. Στο εικονοστάσι φαινόταν το πλάτος της προηγούμενης εκκλησίας, γιατί ο τεχνίτης που έκανε την πρόσθεση για να φτάσει το πλάτος της καινούριας εκκλησίας, δεν μπόρεσε να μιμηθεί τον τεχνίτη του πρώτου. Ο γυναικωνίτης ήταν ξύλινος, στηριζόμενος πάνω σε πολύ ωραίες ξυλόγλυπτες κολώνες, με πολύ ωραία κιονόκρανα.  Δίπλα από τον δεσποτικό θρόνο ήταν ένα εκκρεμές ρολόι το οποίο δωρήθηκε από τους αδελφούς Χρύσανθο και Παναγή Αντωνιάδη - Πραματία. Αυτό το ρολόι μάς οδηγούσε να κτυπήσουμε την καμπάνα για να πάμε σχολείο και να σχολάσουμε, μεσημέρι και απόγευμα. ΄Ενας άλλος δωρητής κατ’ άλλους ο κτήτορας της πρώτης εκκλησίας του Αγίου Χαραλάμπους, ήταν κάποιος με το επίθετο Ματσούκας. Περισσότερες πληροφορίες για τον Ματσούκα αναφέρονται σε επόμενες σελίδες.

Δίπλα από την εκκλησία, βορειοανατολικά, ήταν το πρώτο νεκροταφείο και μέχρι των ημερών που φύγαμε από το χωριό σωζόταν ακόμα ένα μνημείο με σιδερένιο κιγκλίδωμα και ένα κυπαρίσσι πάνω από τον τάφο που βρισκόταν αριστερά της βόρειας εισόδου της εκκλησίας. Υπήρχε ακόμα ένας τάφος χωρίς κανένα σημείο. Μας έλεγαν οι παλαιοί ότι εκεί τάφηκε ο ιερομόναχος Μελέτιος, αδελφός του Παπά Κωνσταντή. Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερόταν ο πρωτομάστορας της εκκλησίας.  Δυστυχώς το όνομά του δεν διεσώθηκε. Το επίθετό του ήταν Ψώρης και μ’ αυτό ήταν γνωστός. Το καμπαναριό πέρασαν αρκετά χρόνια να προστεθεί. Κατ’ ακρίβεια φιλοτεχνήθηκε άριστα από τον μάστρε - Παυλήν του Σωτήρη, αδελφότεχνο και μαθητή του μάστρε - Γιακουμή, ο οποίος υπογραφόταν Ιάκωβος Παύλου. Το καμπαναριό διακρίνεται για την κομψότητά του. Η καμπάνα του κτύπησε για πρώτη φορά το 1917 και ελπίζουμε να μην είναι η τελευταία του το 1974. Εδώ ας αναφέρουμε ένα περιστατικό που θεωρήθηκε ως θαύμα. Αυτό συνέβη στη δεκαετία του 1920-1930. ΄Ηταν η ημέρα του πανηγυριού του Αγίου Χαραλάμπους, την ώρα που γινόταν η λιτανεία και η περιφορά της εικόνας του Αγίου, και ενώ η καμπάνα διαλαλούσε το γεγονός θριαμβικά με τις “τριπλοφατσιές” της και ενώ οι νέοι συναγωνίζονταν ποιος θα την έκανε να διαλαλεί πιο δυνατά, η καμπάνα γκρεμίστηκε κάτω από το πανύψηλο καμπαναριό της και φυτεύτηκε στη γη, 3-4 μέτρα έξω από τον τοίχο της εκκλησίας.

Η νότια πλευρά της εκκλησίας του Αγίου Χαραλάμπους.

Δίκαια μπορεί να θεωρηθεί ως θαύμα! Στο πανηγύρι ήταν και ο ποιητής Παλαίσιης και είπε πως θα πιστοποιούσε το θαύμα με τη μούσα του. Είναι πράγματι αξιοθαύμαστο να περάσει ανάμεσα σε χιλιάδες κόσμο και να βρεθεί μια χαραμάδα που να χωρέσει την καμπάνα χωρίς να βλάψει κανέναν και ούτε η καμπάνα να πάθει καμιά ζημιά. Την ανέβασαν ξανά στη θέση της και έκανε τη δουλειά της μέχρι την αποφράδα ημέρα της προσφυγοποίησης των Κοντεατών. Ας ελπίσουμε πως κάποτε θα σημάνουν «χαράς ευαγγέλια», με την επιστροφή των δικών της ανθρώπων, αυτών που την ανέβασαν στην υψηλή θέση και αποστολή της. Βόρεια της εκκλησίας, είναι κτισμένος ο ηλιακός με πολλές καμάρες.  Δυτικά της εκκλησίας κτίστηκαν και άλλοι ηλιακοί, αλλά με κολώνες αντί με καμάρες, ήταν δε μια παραφωνία κοντά στους άλλους, τους πρώτους. Οι ηλιακοί αυτοί, οι δεύτεροι δηλαδή, ακουμπούσαν πάνω σε τοίχο της έπαυλης των Λαπιέρ. Νότια της εκκλησίας υπήρχε αυλή αρκετά ευρύχωρη κι έτσι οι λιτανείες γίνονταν με άνεση. Προς τα νότια, υπήρχαν δύο λάκκοι, ο ένας ήταν πηγάδι ο δε άλλος χρησίμευε να χύνουν τα αγιασμένα νερά της κολυμβήθρας μετά το βάπτισμα των παιδιών. Εδώ πρέπει να γίνει αναφορά και στην πρώτη κολυμβήθρα που χρησιμοποιείταν από τους προγόνους μας. Ήταν μια μεγάλη πέτρα λαξευμένη όμοια με κολυμβήθρα. Πώς μετακινείτο είναι μια δίκαια απορία. ΄Επρεπε να είναι δύο άνδρες αρκετά δυνατοί να μετακινήσουν αυτή την αγιασμένη πέτρα. Πριν τελειώσουμε για τα ιερά σκεύη της εκκλησίας θα ήταν μεγάλη παράλειψη να μην αναφερθούμε στο ιερό και επίχρυσο ευαγγέλιο, που είναι μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας.

Αυτό φυλαγόταν εκτός εκκλησίας, γιατί φοβόντουσαν από ληστεία. Χρησιμοποιείτο μια φορά τον χρόνο, μόνο τη Λαμπρά. Η γραφή του ήταν αγιογραφική και ήταν δύσκολο, μάλλον αδύνατο να διαβαστεί από μη γνώστες της γραφής αυτής. Οι παπάδες μας ευτυχώς τα κατάφερναν και το ευαγγέλιο του Καλού Λόγου, το ακούγαμε από το χρυσαφένιο και ωραιότατο ευαγγέλιο. Υπήρχαν ακόμη και άλλα, όπως ένα επίχρυσο Άγιο Ποτήριο και σταυρός που φυλαγόταν εκτός εκκλησίας, και χρησιμοποιούνταν την ημέρα της Αναστάσεως. Όλα έμειναν στο χωριό, στην όμορφη Κοντέα μας, και είναι άγνωστο τώρα σε ποια χέρια ληστών βρίσκονται.

Ανεύρεση και επιστροφή του Ιερού Ευαγγελίου στα χέρια των Κοντεατών

Μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων και τις επισκέψεις μας στην Κοντέα και τη σύναψη καλών φιλικών σχέσεων με τους Τουρκοκυπρίους σημερινούς κατοίκους της Κοντέας, κάποιος Τουρκοκύπριος, τον Ιανουάριο του 2009, ανέφερε ότι τον Μάρτιο του 1993 παρέδωσε σε δύο αστυνομικούς της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ξυλοτύμπου ένα «παχύ χαρτί μεγάλο». Όταν ο Πέτρος Αναστασίου πληροφορήθηκε για το πιο πάνω γεγονός, αμέσως βρήκε τον Τουρκοκύπριο στην Κοντέα ο οποίος του ανέφερε και τα ονόματα των δύο αστυνομικών. Πήγε στον αστυνομικό σταθμό Ξυλοτύμπου για να ρωτήσει για τους δύο αστυνομικούς, αλλά τον παρέπεμψαν στην αστυνομική διεύθυνση Λάρνακας και μετά στην αστυνομική διεύθυνση Αμμοχώστου, γιατί η Ξυλοτύμπου υπάγεται στην Αμμόχωστο. Μετά από ολοήμερες τηλεφωνικές προσπάθειες ο υπεύθυνος αξιωματικός του ανέφερε ότι οι πιο πάνω αστυνομικοί υπάγονταν στην ΚΥΠ, που το παρέδωσε με συνοδευτική επιστολή στον τότε αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο Α΄.

Μετά από τηλεφωνική συνομιλία του προέδρου του σωματείου μας με τον υπεύθυνο του αρχείου της Αρχιεπισκοπής σχετικά με το ευαγγέλιο, του ανέφερε ότι υπάρχει ένα ευαγγέλιο που μοιάζει αλλά πρέπει να το δούμε. Διευθετήθηκε συνάντηση και έτσι μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του Σωματείου μας μαζί με τον πατέρα Αναστάσιο (τελευταίο ιερέα του Αγίου Χαραλάμπους Κοντέας) και τον Χαράλαμπο Δημοσθένους πήγαν στην Αρχιεπισκοπή για αναγνώριση του Ευαγγελίου.  Δυστυχώς δεν ήταν το δικό μας.

Φεύγοντας απογοητευμένοι, σκέφτηκαν πως η μόνη ελπίδα ήταν η ΚΥΠ για να βρεθεί η επιστολή. Ο υπεύθυνος αξιωματικός, μόλις άκουσε το πρόβλημα, μας υποσχέθηκε πως θα ψάξει να τη βρει στα αρχεία, αν και είναι πολύ παλιά υπόθεση. Το απόγευμα της ίδιας μέρας, γύρω στις 3:30μ.μ. πήρε τηλέφωνο τον Πρόεδρο του Σωματείου μας και του ανέφερε ότι βρήκε την επιστολή με ημερομηνία του 1991 και όχι του 1993. Την άλλη μέρα ο Πρόεδρος του Σωματείου μας παρέλαβε την επιστολή και την πήρε στην Αρχιεπισκοπή, όπου του ανέφεραν ότι με αυτήν την επιστολή το Ευαγγέλιο θα βρεθεί. Πράγματι μετά από λίγες μέρες ειδοποιήθηκε ο Πρόεδρος ότι βρέθηκε και ότι μπορούσαμε να το παραλάβουμε για να εκτεθεί για προσκύνημα στη γιορτή του Αγίου Χαραλάμπους.

Το Ιερό Αρχαίο Ευαγγέλιο της Κοντέας περιήλθε ξανά στα χέρια των Κοντεατών στις 6 Φεβρουαρίου 2009.

Επιστράφηκε πίσω στην Αρχιεπισκοπή για φύλαξη.

 

Πανηγύρι Αγίου Χαραλάμπους 11/2/2018

Παρουσίαση βιβλίου "Κοντέα Εστί"

Μεταφραστής

Συνδέσεις

   

 logo Kondeas